Crna Gora kakvu ne poznajete

Crna Gora kakvu ne poznajete

Piše: Miroslav Bronzić | www.bronzic.com | www.viabalkans.com


Lord Bajron je jednom napisao:
U trenutku postanka planete, najlepše spajanje zemlje i mora dogodilo se na Crnogorskoj obali…

Iako mala po teritoriji, Crna Gora obiluje prirodnim lepotama, istorijskim spomenicima i sunčanim vremenom skoro cele godine.

[highlight] To je zemlja puna kontrasta… [/highlight]

Na razdaljini od samo 100 kilometara nalaze se tri različita prirodna okruženja: obala, kraški predeo i regija visokih planina.

svetac

Često puta, turisti imaju mogućnost da se kupaju na moru, da splavare rekama, planinare ili da skijaju na planini – sve u jednom danu. Za samo sat vremena.

vrno-jezero

Iako se svrstava u grupu jadranskih i mediteranskih zemalja, Crna Gora je takođe planinska zemlja u kojoj prostori iznad 1.000 metara nadmorske visine zauzimaju čak 60,5% teritorije. Njena teritorija predstavlja bogastvo reljefa jednog mesta nezabeleženog u svetu. Crnogorski planinski venac što se preostire od Maglića, Volujka i Bioča na zapadu, pa do Prokletija na istoku, ispresecan veličanstvenim kanjonima Pive, Komarnice, Sušice, Tare i Morače, okićen sa preko 35 živopisnih jezera predstavlja jednu od najatraktivnijih i ekološki najočuvanijih planinskih regija Balkana i Evrope.

tara-crna-gora-kanjon

Turistički najznačajniju vrednost planinskog prostora, predstavlja kapacitet denivelacije planina sa iznosom od preko 91.000 m, gde je primenom kriterijuma od minimum 60 metara kvadratnih staze po skijašu utvrđen turistički kapacitet planina od preko 200.000 smeštajnih jedinica.

jaz-montenegro

Tri stotine kilometara jadranske obale je dragulj crnogogorske lepeze prirodnih lepota. Plaže su šljunkovite, peskovite ili kamenite, duge po samo nekoliko metara, stotina metara ili kilometara. Usamljene – daleko od naseljenih mesta ili pak, tu ispred, centralne gradske rive ili vašeg hotela. Neke, s nemirnim talasima, gledaju ka pučini a neke su zaklonjene u mirnim vodama živopisnog zaliva. Neke su, opet, pitome i lako dostupne, druge su divlje, izolovane i nepristupačne, do njih se uglavnom može doći samo brodom ili čamcem. Ove su, pak, puste, romantične i usamljene. One su, opet, žive, krcate nizom osmišljenih događaja i aktivnosti.

herceg-novi-2016

Crna Gora – Ekološka država

Prepoznajući značaj i veličinu ovog svog bogatstva, Crnogorski parlament je proglasio Crnu Goru za ekološku državu 1988. godine. Tako je država postala zaštitnik netaknutog prirodnog carstva. Na UNCED konferenciji (Brazil 1992) Crna Gora je proglašena za prvu ekološku državu na svetu. Zaštićeni prirodni i kulturni resursi pokrivaju 10% ukupne teritorije. Četiri nacionalna parka, zaštićeni šumski sistemi, autentični prirodni kompleksi, nezagađena voda, čist vazduh, preko 50 zaštićenih biljnih i 320 životinjskih vrsta čine izvanrednu osnovu za dalji razvoj turizma. Blizu četvrtine ukupne evropske flore može se naći na ovom nekolikom prostoru.

bung

Crna Gora je takođe zemlja prirodnih retkosti, u njoj se nalazi jedna od dve džungle u Evropi, najjužniji i najlepši zaliv glečerskog porekla na svetu, najdublji i najduži rečni kanjon na svetu posle Kolorada, najduža reka ponornica, najveće i najkarakterističnije jezero u ovom delu Evrope (Skadarsko jezero) te najčistija reka u Evropi! Nacionalni park Durmitor i grad Kotor nalaze se na listi svetske kulturne i prirodne baštine UNESCO-a! Uskoro bi na ovoj listi svoje mesto moglo naći i „prijestono“ Cetinje. Takođe, lista nacionalnih parkova uskoro bi se mogla dopuniti dvama veličanstvenim imenima kao što su Prokletije i Orjen pored već postojećih Skadarskog jezera, Lovćena, Biogradske gore i Durmitora.

budva-hotel-bracera

Crna Gora pruža sve vrste odmora: morski, planinski, nautički, zdravstveni, sportski zabavni, kongresni, lovački, ekološki itd. Najbrže se razvio primorski turizam gde se ostvaruje oko 80% ukupnih prihoda od turizma.

Jadransko more

Jadran (Adria) dobio je ime po istoimenoj drevnoj luci koja se nalazila na apeninskoj obali. I danas se grad Adria nalazi na italijanskoj obali ali 38 kilometara udaljen od mora, što je rezultat djelovanja geoloških sila, usled čega se severna obala stalno uzdiže, a južna spušta. Jadransko more obuhvata prostor između Balkanskog i Apeninskog poluostrva. Deo koji pripada Crnoj Gori je prostor istočne obale, koja se prostire od Prevlake na severozapadu do ušća reke Bojane na jugoistoku, uključujući retka ostrva i hridi duž obale.

tivatski-zaliv

Jadransko more je izuzetno atraktivno kako za krstarenja motornim brodicama, gliserima ili jedrilicama, tako i za uživanje u podmorskom svetu.

Dubina mora: Jadransko more je najpliće u Istri gde dubina mora ne prelazi 50 metara. Od severa prema jugu morsko dno se blago spušta tako da najdublje izmereno dno kod Južnojadranske doline iznosi oko 1.300 m.

more-i-pesak

Nivo mora: plima i oseka Jadranskog mora imaju relativno male amplitude. U južnom delu ta razlika retko prelazi 40-tak centimetara, dok je u severnom delu nešto veća i može iznositi oko 1 m.

more

Morske struje:
morske struje su pod uticajem vetrova, razlika u pritisku, temperaturi i salinitetu mora. Jadranske morske struje se teže primećuju. Brzina struja menja se u određenim područjima, no to zavisi i od vremenskog razdoblja. Prosečna brzina morske struje je oko 0,5 čvorova, no one mogu dostići brzinu i od 4 čvora.

more-zeleno

Salinitet mora: salinitet Jadranskog mora je u proseku 38,30 promila, tj. 38.30 grama soli dobije se na 1 kg vode. U severnom delu je slanost nešto niža nego na srednjem i južnom Jadranu zbog uticaja reke Po.

Temperatura mora:
Jadransko more ima vrlo izraženu godišnju promenu površinske temperature mora. Prosečna godišnja temperatura je 11°C. More je najhladnije tokom zime, a površinska temperatura mora je oko 7°C. U proleće more postaje sve toplije, pa površinska temperatura raste do 18°C. Leti temperature mora dostižu visoke iznose, čak 22-25°C, a na južnom Jadranu i u Istri i do 27°C.

4 boka kotorska

Talasi na Jadranu: talasi se javljaju uglavnom kao posledica vetra. Visine jadranskih talasa uglavnom se kreću između 0,5 i 1,5 m, a vrlo retko prelaze 5 metara.

montenegro-beach

Vetrovi: Osnovni vetrovi na Jadranskom moru su Bura, Maestral i Jugo. Bura je severoistočni (NE) vetar, koji nastaje pri visokom pritisku vazduha nad kopnom i naglo uz punu snagu duva s kopna prema moru.

Bura leti obično duva nekoliko sati, a retko potraje 1 do 2 dana. Izrazito jake bure duvaju na području Kvarnera, Velebitskog kanala, oko Šibenika, Splita, Pelješca i Dubrovnika.

Maestral – smera severozapada (NW) i to pri visokom pritisku vazduha. Maestral je znak lepog vremena, a obično počinje da duva oko 11 h.

Jugo (ital. Scirocco) – vlažan vetar, koji duva s jugoistoka. Od oktobra do kraja januara donosi velike količine oborina. Mrtvo more (slobodni talasi) i „olovni“ oblaci na jugu znak su polaganog približavanja juga, koji uzrokuje bitno gibanje morskih talasa. Razdoblje juga traje često i po nekoliko dana.

Nevera (W) – je jaki zapadni vjetar, koji donosi nevreme. Leti započinje velikom žestinom, ali uglavnom kratko traje uz brzo i kratko gibanje mora. Nakon nevremena obično dolazi do ugodnog osveženja.

montenegro-coast

Očuvanje Jadrana: Osim bogate kulturne baštine, Jadran se može hvaliti raznolikim prirodnim vrednostima i atrakcijama. Obalno područje je deo koji zauzima posebno mesto, te se stoga vodi sistemska politika zaštite prostora, kroz prostorno planiranje te upravljanje shodno održivom razvoju.
Gledano u celini kvalitet Jadranskog mora je iznimno dobro očuvan. Rezultati dobijeni stalnim praćenjem kvaliteta morske vode na plažama odgovaraju najstrožim kriterijumima. Jedini ugroženi akvatorijumi su područja neposredno uz velike lučke gradove, te dio gradova s neodgovarajućom kanalizacijom, naročito u Boki Kotorskoj, i ako se radi na projektima sanacije i tih područja.

panorama-herceg-novog

Biljni i životinjski svet: Jadransko more ističe se brojnim životinjskim i biljnim organizmima. Možemo izdvojiti razne alge, korali, mahovnjaci te razne vrste riba kao što su komarča (kraljica riba), zubatac (kralj riba), lubin, šarag, arkaj, pic, fratar, cipal, špar, knez, srdela, trlja i mnoge druge… Od školjki najpoznatije su: dagnje, prstaci, Petrovo uho, brbavica, kućica, mušula, kamenica…

skver

Boka Kotorska

[highlight] I čudim se suncu kako može zaći
kad ljepote ove nigdje neće naći.

Lj. Nenadović [/highlight]

gospa-od-skrpjela-boka-kotorska

Boka Kotorska je najveći i najlepši fjord Mediterana, koji čitavih 28 km zalazi u kopno, dočekuje putnike-namernike lepotom svojih zaliva, mirom dvaju ostrva, Sv. Đorda i Gospe od Škrpjela i starim gradovima u kojima je svaki korak hodanje kroz istoriju. Nad tankom linijom obale nadvile su se visoke planine, štiteći je od surove klime sa severa. i zbog toga je Boka oaza mediteranske vegetacije – agava, palmi, mimoza, oleandera, kivija, nara, lekovitog bilja… Dok je na njenim vrhovima sneg, u podnožju u isto vreme cvetaju ruže.

crna-gora-montenegro

Zaliv je prirodno podeljen na četiri manja – hercegnovski, risanski, kotorski i tivatski. Kao biseri, po njegovoj obali nanizani su mali gradovi, riznice istorije, umetnosti i lepote. Kotor je stari pomorski i kulturni centar. Vekovima je bio raskrsnica trgovačkih puteva i pod jakim uticajem Dubrovačke i Mletačke Republike. Zaokružen je od planinskog zaleđa čvrstim odbrambenim zidom građenim još u doba Vizantije.

golden-sunshine-montenegro

Mirne vode zaliva upotpunjuju čarobnu atmosferu fascinantne prirode natkriljene ćutljivim gromadama dinarskih planina koje se u njih ogledaju. Teško je odrediti kada je lepši ovaj pejzaž: leti kada se okolne planine tope na suncu, a more dobije intenzivnu boju ultramarina ili zimi kada se snežne kape planina ogledaju u vodi, a na obali cvatu mirisni agrumi šireći svoj opojni miris na sve strane.

herceg-novi-crna-gora

Za celo područje Boke Kotorske, posmatrajući ga kao jednu , geo-morfološku i biljno-geografsku celinu , može se reći da je priroda u svom stvaralaštvu bila veoma izdašna. Redak je slučaj da se na relativno manjoj površini i kraćoj vazdušnoj udaljenosti može sresti toliki kontrast reljefa, u čudesnom sklopu tektonske gradje, i biljno-geografska raščlanjenost – od osiromašenih, skoro golih krečnjačkih površina u zaleđu, od listopadne – pa do vazda zelene vegetacije na priobalnom pojasu. U tom slikovitom stecištu divnih panorama i brojnih pejzažnih kolorita izdiže se grandiozno delo prirode – Boka, ta “nevjesta Jadrana” našla je zavidno mesto u delima putopisaca, pesnika i umetnika.

kalardovo-plaza

Svojim geografskim položajem područje Boke Kotorske pripada jugoistočnom delu Jadranskog primorija, sa jugoistočne strane opasano krečnjačkim masivima Lovćena 1749m, čija se primorska podgorina strmim odsekom izdiže neposredno iznad Kotora, a sa severozapadne ograncima Orjena 1895m, Radostakom 1446m i Dobrosticom 1570m. Između ovih prostire se iznad Perasta krečnjacki masiv Kason 873m. Južno, prema otvorenom moru, nalaze se dva poluostrva, Vitaljinsko, na severozapadnoj, i Luštičko, na jugoistočnoj strani. Rastavljena su moreuzom Oštro, spoljašnjim prodorom u Bokokotorski zaliv. Na središnjem delu ovog područja prostiru se dva druga poluostrva, Vrmačko, na jugoistoku, i Devesinjsko, na jugozapadu.

kotor-i-boka

Tesnacem Verige zaliv Boka Kotorska je podeljen na posebne zalive. Na dva unutrašnja: Risanski i Kotorski; i na dva spoljašnja: Tivatski i Hercegnovski. Prodrvši spolja, kroz Oštro (Prevlaku), duboko u kopno, more je svojim vijugavim putem učinilo da je Bokokotorski zaliv najrazuđeniji na crnogorskoj obali Jadranskog mora. Hercegnovsko područje, sa već datim geografskim položajem u sklopu celog područja Boke kotorske, nalazi se između 18°25 – 18°42 istočne geografske dužine i 42°24 – 42°32 severne geografske širine. Zbog padina Orjena i njegovih podgorina, ono, skoro celo, ima južnu ekspoziciju . Najveća dubina mora u zalivu je 45 m.

ostrvo-cvijeca-manastir

Na razvoj vegetacije snažno utiče klima što se na hercegnovskom području, zbog njegovog reljefa, morfoloških procesa i neposredne blizine mora, posebno odražava. Pošto se prostire između Jadranskog mora i kraškog zaleđa, ovo područje se nalazi pod uticajima sredozemne i planinske klime koje se susreću i uzajamno mešaju, tako da ima prelaza sa uticajem i jedne i druge klime, pa se može govoriti o posebnoj zoni sa tzv. submediteriskom klimom.

peraska-ostrva
Uticaj mora na klimatske prilike od vanrednog je značaja. Bitne su njegove dve osobine: ono je akumulator toplote i izvor vodene pare, što predstavlja prvorazredni faktor u temperaturnim kretanjima i količini padavina na celom području Boke Kotorske. Kako se vodene mase nešto teže i zagrevaju i hlade, u površinskim slojevima javljaju se krajem zime minimalne, a krajem leta maksimalne temperature, tako da more za period od kraja zime do kraja leta sakuplja, i u površinskim i u dubinskim slojevima, toplotu dobijenu sunčanjem, da bi je opet u periodu od kraja leta do kraja zime izdavalo – oslobađalo. Ovim putem, s toplotom dobijenom od mora, vazduh iznad obale, i dalje od ove, u zimskoj polovini godine uslovljava u našim krajevima blažu klimu, čime se i karakteriše sredozemna klima: blage i vlažne zime, topla i sušna leta. Kao izvor vodene pare, more omogućuje velike količine padavina.

mirna-crna-gora

Definitivno, teško je odoleti čarima „Nevjeste Jadrana, prekrivene nebom ko od plave svile, ljepše od svoje primorkinje vile…„, Boke što prkosi lepotom i večitom inspiracijom.

igalo-nocu

Promorje

Primorjem u smislu ovog naslova smatramo obalni pojas ka otvorenom moru izuzimajući zaliv Boku Kotorsku.

Na mestu gde obala počinje da gubi svoje pratioce – ostrva, gde se visoke planine, često surove i gole spuštaju i pretvaraju u niska i blaga brda, a ona u prostrane nizine, okružena i podeljena rekama i jezerima, gde biljni pokrivač postaje sve gušći i prostire se do samog mora, od kojeg ga dele jedinstvene duge peščane plaže nalazi se Crnogorsko primorje.

Crnogorsko primorje proteže se od Boke Kotorske do Ulcinja. Iznad njega se izdižu planine Rumija i Sutorman. Takođe, karakteriše ga niz malih ostrva kao što su Sveti Nikola, Sveti Stefan i Sveta Nedjelja. Male plaže poput Perazića Do-a i velike poput one Ulcinjske.

herceg-novi-skyline

Crnogorsko primorje se svakako može na daleko hvaliti svojom lepotom i reputacijom najlepše obale Jadrana. Ukoliko, pak, želimo biti skromni onda njegovu lepotu možemo porediti sa susednom Bokom, Dalmacijim… ili pak dalekom Costa Bravom, Costa Blancom, Azurnom obalom, Levantom…

Lepota Crnogorskog primorja ogleda se u nizu bisera nanizah, jedan do drugog, duž nemale obalske linije koja se okončava kod ušća Bojane. Spomenemo li imenom samo neke od njih, npr. Drevnu Budvu, Sveti Stefan, Stari Bar ili Ulcinj sama će nam se stvoriti predstava ove nestvarne lepote kada će i najveći pesimisti morati poverovati Dostojevskom da će lepota spasiti svet.

ostrvo-sveti-stefan

Crnogorsko primorje ima izrazito povoljnu klimu pa se i u tom pogledu može porediti sa najčuvenijim mediteranskim turističkim centrima. Karakteriše ga jadranska varijanta mediteranske klime koja se odlikuje obiljem svetlosti i toplote, i suptropskom vegetacijom. Ova obala je klimatski odlično letovalište i zimovalište. Srednja temperatura je 16.5°C, Iako su leta žarka i topla, zbog stalnog strujanja vazduha nema mnogo pregrejanih dana. Najhladniji mesec je januar sa višegodišnjim prosekom 8.6°C, a najtopliji jul sa 26.3°C. Godišnja suma pozitivne temperature iznosi 5 805°C. Srednja dnevna temperatura merena u 13 časova iznosi 18.5°C (januar 9.7°C, avgust 28.2°C)

sunshine-montenegro

Temperatura vazduha na crnogorskom primorju je pogodna za sunčanje i kupanje. Sezona traje 6 meseci, od maja do oktobra, a takođe u tom periodu odgovarajuća je i temperatura mora.

sveti-stefan-montenegro-3

Crnogorska obala svrstava se među najsunčanije na Jadranskom primorju.
U prostranstvu zemljine kugle ova obala bi zauzela sićušno mesto gde se pojas izmedju 18°40′ i 19°20′ istočne geografske dužine ukršta sa onim između 41°40′ i 42°20′ severne geografske širine što bi značilo da sunce svoje tople zrake ovoj obali šalje pod istim uglom kao i Katalonsloj ili obali Lacija. Naime, prosečna godišnja insolacija je 218 dana, to je prosečno 2706 časova godišnje ili 7.4 čas/dan. Crnogorska obala se, takođe, smatra se najvedrijem područjem Sredozemlja.

sv-stefan-hotel

Pod uticajem ovakvog tipa klime stvorena su tri vegetaciona pojasa: četinarski (do visine od 300 m), mešoviti (do 500 m) i submontanski (iznad 500 m). U Prvom Pojasu preovladavaju masline, smokve, pomorandže, limun, bademi, kivi i japanske jabuke (kaki) – u drugom kesten, šipak, dud, vinova loza i žitarice, a u trećem žitarice, duvan, kruške, jabuke i šljive. Tipičnija kultura ovog područja je maslina. Obalu krase i južne vrste hrasta, mediteranski četinari sa širokim krošnjama – beli i crni bor, makije (lovor, brnistra, mirta bukinja, žalfija ruzmarin, zelenika), kao i ukrasne biljke (palme, agave, čempresi i mimoze). Priroda se postarala za opstanak bilja. Većina biljaka ima kožasto i debelo lišće koje odoleva suncu. Pod uticajem dugotrajnog osunčavanja i zagrevanja vazduha, u biljkama se gomilaju razne smole i eterična ulja, cvetovi se raskošno razvijaju i ispuštaju jake mirise.

zanjice

Miločerska park-šuma je veličine 18 hektara i sastoji se od egzotičnih stabala i biljaka: libanskog kedra, tropske mimoze, japanske mušmule, kaktusa, agava i sl.

U Petrovcu su još pre nego u Miločeru, uređivani i bili na glasu cvetni vrtovi. Domaći pomorci su iz dalekih primorskih zemalja donosili su retke i egzotične vrste drveća i sadili ih po rivijeri: razne palme od afričke flore, eukaliptuse od australijske flore, kiparise, oleandere i mimoze iz raznih delova Sredozemlja.

stanica-herceg-novi

Kad se sa pučine priđe obali na nekoliko milja, primeti se dosta često smenjivanje visokih klifova koji se strmo izdižu iznad nivoa mora i niskih žala pokrivenih peskom. Lepota stalnih promena reljefa i ukupnog pejzaža ovog mediteranskog prostora, najbolje se vidi ako se krene peške pored obale. More je delovalo selektivno: u mekom flišu stvaralo je ovalne zalive sa žalom, a u čvrstom krečnjaku potkapine i strme klifove. Tako je stvorilo niz pretežno pjeskovitih plaza najviših kategorija. Plaža u Bečićima je još 1935. godine proglašena za najljepšu plažu na Sredozemlju.

sv-stefan-crna-gora

Sveti Stefan je krečnjačkim školjem (prevlakom) spojen sa kopnom kao pravim mostom i predstavlja prirodnu atrakciju i najekskluzivnije letovalište na obali.

sv-arh-mihailo